Waarom zandwegen een onderschat landschapselement zijn
Zandwegen en -paden verdwijnen zienderogen uit ons landschap. Ze hebben echter een belangrijke cultuur-historische, landschappelijke en recreatieve waarde. Op meerdere plekken wordt geprobeerd te voorkomen dat dit onverharde erfgoed verder verloren gaat.
Het goede voorbeeld in Drenthe
Bij sommige wegbeheerders dringt het besef door dat zandwegen hun waarde hebben. Dat ervaart Bertil Zoer, ecologisch medewerker van Het Drentse Landschap. “Er zijn gemeenten die dit inzicht vertalen in hun bestemmingsplannen. In Nationaal Park Drentsche Aa worden zandwegen al als kernwaarde benoemd. Daar vind je wandelroutes die voor negentig procent over zandpaden voeren.”
Het Drentse Landschap heeft in de provincie een aantal zandwegen in eigendom. “Drenthe heeft de meeste zandwegen van heel Nederland”, stelt Bertil vast. “Wij proberen ook om verharding van dergelijke paden te voorkomen. Uit een onderzoekje is gebleken dat meer dan negentig procent van de bevolking het behoud van zandwegen belangrijk vindt. De zandweg heeft ook te maken met de identiteit van het Drentse landschap.”
Soms komen bewoners zelf in het geweer, zoals in de gemeente Midden-Drenthe, waar de gemeente langs het Oranjekanaal een zandpad wil transformeren in een betonpad als fietsverbinding. Omwonenden willen juist dat het zandpad blijft en zijn in actie gekomen.
Bijzondere waarde
De gemeente Groningen hecht bijzondere waarde aan de wegen. Begin dit jaar is een beheerplan voor de zandwegen in de omgeving van Haren vastgesteld. Erkend wordt dat ze in het landelijk gebied van Haren ‘hoge landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden’ hebben. Een ander voorbeeld is gemeente Ede met haar Nota Zandpaden.
In het zuiden van ons land liet het Brabants Landschap onderzoek doen naar de natuurwaarde van zandwegen in agrarisch gebied. “Zandwegen zijn van groot belang voor de biodiversiteit”, was de eindconclusie. En om ze te beschermen kregen sommige de status van monument.
Enkele jaren geleden werd in de gemeente Tilburg de onverharde Waalwijksebaan als monument aangewezen. Het brede zandpad is een overblijfsel van de ‘Hollandse weg’ die hier al vanaf de middeleeuwen van Holland via Waalwijk naar de Zuidelijke Nederlanden liep. De zandweg ligt er al ruim achthonderd jaar.
Meer weten over zandwegen?
Ecoloog Rick Karsenbarg vertelt aan Landleven waarom hij de zandweg belangrijk vindt. “Je hebt 47 procent meer wilde bijensoorten dan langs een vergelijkbaar asfaltpad en wandelaars houden van onverhard wandelen.” Lees het hele artikel in Landleven juni. Bestel deze editie.
Tekst Roel Kleine | Fotografie Trui Heinhuis