Levend landschap door bermbeheer langs Boterdiep
Dat Jurtko en Joke Boerma in 2024 werden uitgeroepen tot BovensteBeste Bermbeheerder is een eervolle vermelding bij een verhaal dat al veel eerder begon. Langs het Boterdiep, tussen Doodstil en Rottum in Groningen, ligt een berm vol kleine ratelaar, ereprijs en de iconische morgenster van het Hogeland. Het is geen toevallig succes, maar het resultaat van jarenlange inzet en passie.
Voor hun akkerbouwbedrijf Elswerd langs, op de historische gronden van het Groninger Hogeland, loopt het Boterdiep als een oude levensader door het landschap. Jurtko is hier derde generatie boer; zijn familie werkt op deze grond sinds 1912. Vroeger lag er langs het water een trekpad, dat steeds minder werd gebruikt en uiteindelijk bijna verwaarloosde. Toen de gemeente in 2006 besloot dat pad om te vormen tot fietspad, leek het een technisch project te worden met bijbehorend ‘netjes’ bermbeheer.
Bestaande grond hergebruikt
Joke: “Wij zijn ons daar toen mee gaan bemoeien, samen met onze buurman Bert Lanjouw, die vegetatiedeskundige was. Hij woonde in de oude stokerswoning bij de voormalige steenfabriek Ceres, hier twee kilometer verderop. We hebben gepleit om bij de aanleg geen vreemde grond op te brengen, maar te werken met de aarde die hier al lag. Gelukkig is er geluisterd en is de bestaande grond hergebruikt.”
De gemeente had vervolgens budget om de berm twee jaar ecologisch te beheren. Joke: “Dat was natuurlijk fijn, maar ook daar zijn we ons gaan bemoeien met de planning. Wanneer maaien en wanneer afvoeren.” Na twee jaar was het potje leeg en dreigde regulier onderhoud: klepelen en het maaisel laten liggen. Voor Jurtko en Joke was dat geen optie. In overleg met de gemeente mochten zij het beheer ‘om niet’ overnemen. Onder de noemer ‘voortgezet gebruik’ kregen ze daar de ruimte voor. Sindsdien beheren ze twee keer drieënhalve kilometer berm: aan de Boterdiepse kant én aan de landkant.
Jurtko: “Als je blijft klepelen en alles laat liggen, verstikken de planten, blijft de bodem rijk en krijgen bloemen weinig kans. Wij voeren al het maaisel af. Op kleigrond is verschralen niet eenvoudig, maar het is noodzakelijk. Je moet het licht houden, zodat zaden kunnen kiemen.”
Maaibeheer is maatwerk
Het maaibeheer zelf is maatwerk. De langste dag, 21 juni, is het ijkpunt. Rond die tijd willen ze gemaaid hebben, maar altijd gefaseerd. Nooit alles tegelijk. Zo blijft er continu voedsel en schuilgelegenheid voor insecten beschikbaar. Vroegbloeiende soorten als kleine ratelaar worden soms al eerder gemaaid door Jurtko, met de INO-boxermaaier, omdat deze al heel vroeg zaad zet. Ridderzuring, kruldistel en de laatste jaren ook braam worden vóór de grote zaadkoppen gevormd zijn teruggezet, om te voorkomen dat ze de berm domineren.
Het beheer sluit aan bij de principes van ecologisch bermbeheer zoals vastgelegd in Kleurkeur: gefaseerd maaien, maaisel afvoeren, inheemse soorten stimuleren en biodiversiteit combineren met verkeersveiligheid door zichtlijnen vrij te houden.
Meer weten?
Wat doen Jurtko en Joke met het maaisel? Lees meer over het bermbeheer langs het Boterdiep in Landleven mei. Bestel deze editie.
Fotografie Otto Kalkhoven
