Polder Arkemheem inspireert schilder Jos Schoonderbeek
Van oorsprong is de polder Arkemheen een delta van laaglandbeken van de Veluwe en de Gelderse Vallei die uitmondden in de Zuiderzee. Wat van die delta overbleef, zijn de meanderende kreken. Ze liggen er nog in een slecht verkaveld weidelandschap waar grutto’s vliegen en dotters bloeien. Een Natura 2000-gebied dankzij de koppige boeren die tegen de ruilverkaveling stemden. De ouders van schilder Jos Schoonderbeek behoorden tot de tegenstemmers. Hij vindt er nu zijn inspiratie dankzij hun stem.
Jos Schoonderbeek (72) groeide op midden in de polder Arkemheen. “Op een van de laatste boerderijen vanuit Nijkerk gezien, aan de Doornsteeg. In ’63 hoorde ik er het ijs nog kraken over de dijk, tien jaar oud in m’n bedje. De winter van Reinier Paping, winnaar van de Elfstedentocht, onvergetelijk voor mensen van mijn leeftijd. Het was vlak bij de stoomgemalen Nijkerk en Putten. Ja, de strakke lijn van de dijk en daarin de contouren van die gemalen staat in mijn geheugen gegrift. Het zijn potloodlijnen voor mij.”
Anti-ruilverkaveling
Al in 1948 waren er plannen voor een ruilverkaveling in de polder. Toen wist de overheid uit sociografisch onderzoek al dat de streng protestants-orthodoxe bevolking in Nijkerk een diep wantrouwen koesterde tegenover de overheid. Dat bleek ook wel toen het in 1958 tot een stemming kwam over een serieus ruilverkavelingsplan. Bij een complete herinrichting zouden de zeer grillige lopende kreken worden gedempt, nieuwe sloten getrokken, 47 bedrijven verplaatst en vijftien kilometer hakhoutwal gekapt. Wat nergens anders in Nederland gebeurde, deed een meerderheid van de Nijkerkers wel, want ze stemden met ruime meerderheid tegen, waardoor alles bleef zoals het was.
Polder als inspiratiebron
Jos bleef als enig kind tot zijn 24e thuis wonen en vond werk als bouwtechnisch tekenaar. Het leven vond zijn loop, maar de skyline uit zijn jeugd is onveranderd gebleven. Met de strakke dijk met aan weerszijden de gemalen, het drassige grasland met her en der wat vee en de talrijke slingerende kreken is de polder meer dan een herinnering. Het is voor Jos de onuitputtelijke inspiratiebron voor de schilderkunst, zeker nu hij zich er na zijn pensionering vol aan kan wijden. “Het is waar ik geboren ben. Wat mij er pakt is de stilte, de oeroude slootjes. Niet alles bleef hetzelfde. Ik zie er nu de ganzen, ooievaars en zilverreigers, die had je vroeger niet. Toen waren het de kievit, scholeksters, de grutto en boerenzwaluwen. Ze zijn er nog wel, maar minder dan de helft in aantal. De natuur verandert.” Met olieverf of inkt-pen legt hij het vast, soms iets weglatend, soms iets toevoegend zoals het een kunstenaar betaamt.
Zelf zien?
Jos Schoonderbeek exposeert tot 1 augustus zijn werk in het stoomgemaal Nijkerk. Zie www.stoomgemaal-arkemheen.nl Meer informatie over Jos, zie: www.josschoonderbeek.nl
Lees het volledige artikel over Jos in Landleven maart. Deze editie kun je hier bestellen.
Fotografie: Theo Tangelder
