Van griend tot wiep

Een dijk is niets als het zand eronder wegspoelt. Om dat te voorkomen is nog altijd wilgenhout nodig uit traditionele grienden. Onze voeten blijven droog met dank aan het griendhout. Wilgentenen oogsten en er vervolgens zinkstukken van maken is het specialisme van de firma Van Aalsburg.

Oogsten van griendhout

Het enige dat oplicht in het ochtendgrauw zijn de knaloranje werkjassen van de dertien kerels die uit twee zilvergrijze Vito-busjes komen. Voor hen ligt een natuurgebied met vele honderden knotwilgen die keurig in het gelid staan op rabatten, droge walletjes met daartussen nog deels gevulde sloten. Vier dragen een kettingzaag over de schouder, twee sjouwen met zaagaccu’s en jerrycans plantaardige kettingzaagolie, een ander is behangen met rood touw. De zaagploeg van Van Aalsburg, het familiebedrijf van de zes gelijknamige broers in Hellouw, staat klaar om al springend en glibberend het gebied in te trekken en te doen waar ze voor zijn gekomen: het oogsten van griendhout.

Bossen wilgenhout

Het werkgebied van de zaagploeg ligt ingeklemd tussen de A29 en de Oude Maas, met aan de overzijde de flatgebouwen van Barendrecht. Het gezoef van de wieken van een windturbine en het geraas van de snelweg overstemmen het klotsen van de rivier. Ze overstemmen zelfs het ronkende dieselmotortje van de boot waarmee Anton van Aalsburg, een van de zes broers, de bossen wilgenhout uit de grienden haalt. Dat kan alleen bij hoogwater, anders dan het zagen, waarvoor het gebied juist te voet begaanbaar moet zijn. Het getij bepaalt de planning van het werk.

15 maart

Uiterlijk 15 maart moeten de laatste bossen wilgenhout zijn uitgevaren. Dat is voordat het broedseizoen aanbreekt en alleen de bever nog in het hout hakt. Dat is ook voor de sapstroom op gang komt. Door het knotten van de duizenden wilgen is in vijftig, zestig jaar tijd een rijke keuze aan vogelbroedplaatsen ontstaan in de holtes van de oude, grillige stammen. Er groeien varens en mossen in. En dat kan alleen wanneer de bomen eens in de drie jaar worden geknot, want anders scheuren de stammen uit door een te zware pruik van takken. De natuurlijke rijkdom van de grienden is te danken aan de traditionele exploitatie, zoals Van Aalsburg die nog doet. De firma Van Aalsburg teelt tweehonderd hectare griendhout als gewas op akkerland en onderhoudt bijna net zo’n oppervlakte aan oude grienden voor Staatsbosbeheer. Dat laatste levert griendhout op als bijvangst.

Klassiek zinkstuk

De markt is verdeeld over een handvol kleine griendhouthandelaren die met name tuinschuttingen maken en twee grote bedrijven, waarvan Van Aalsburg verreweg de grootste is. Het meest bijzondere dat zij maken is het klassieke zinkstuk. Een zinkstuk is een gevlochten mat van textieldoek en zogenaamde wiepen, ‘worsten’ van wilgenhout, om te voorkomen dat een zandbodem onder water wegspoelt. Zinkstukken voorkomen dat kribben en dijken verzakken of erger, doorbreken. Ze zijn cruciaal om in polders of op het land achter zeeweringen en rivierdijken droge voeten te houden. Nog altijd is er wilgenhout voor nodig om zinkstukken te maken. Kunststof kan het niet vervangen.

Meer weten?

Het volledige artikel leest u in Landleven januari/februari. Deze editie kunt u hier bestellen.

Fotografie Arnd Bronkhorst, Firma Van Aalsburg

Openingsfoto: De boot waarmee Antoon van Aalsburg de bossen wilgenhout uit de grienden haalt