Groot onderhoud aan motorzaag

Om prettig en veilig te werken is het belangrijk om een kettingzaag goed te onderhouden. Brandstof en olie bijvullen, ketting slijpen, maar dan? Het is niet zo ingewikkeld om groot onderhoud zelf te doen. Zagenspecialist Michel Bod legt het stapsgewijs uit.

Zet voor aanvang van een onderhoudsbeurt de aan-/uitschakelaar eerst op ‘uit’. Hiermee voorkomt u mogelijk brandgevaar door eventuele ontstekingsvonken buiten de cilinder. Schroef de beschermkap los en maak de omgeving van het luchtfilter schoon. Dat kan met een kwastje of met het blaaspistool van de compressor. Zet nu de machine in de chokestand en verwijder daarna het filter. Door het in de chokestand zetten wordt voorkomen dat er vuil in de carburateur terechtkomt. Maak het filter open en blaas de twee helften van binnen naar buiten met perslucht schoon. Is het filter sterk verontreinigd, spuit er dan eerst een universele reinigingsspray (bijvoorbeeld remreiniger) op.

Vuil en vettigheid worden hierdoor losgeweekt. Door het filter vervolgens met perslucht – van binnen naar buiten – droog te blazen verdwijnt het laatste vuil uit het filter in de tegenovergestelde richting als waarin het eerder erin gekomen is. Is het filter beschadigd, dan dient het uiteraard vervangen te worden. 

Brandstoffilter
Kijk of de rubberen afdichtring(en) van het brandstoffilter in goede staat is, evenals de brandstofslang. Reinig nu de omgeving van de tankdop en draai deze vervolgens open. Gebruikt u een gewone mengsmering en weet u dat u de machine voorlopig niet zult gebruiken, laat dan de nog in de tank aanwezige brandstof in een lege bak of emmer lopen en voer dit later op correcte wijze af. Brandstof bewaren heeft geen zin. Behalve dat deze ontmengt, treedt na verloop van tijd gomvorming op waardoor de brandstof onbruikbaar wordt. Start aan het eind van de onderhoudsbeurt de machine en laat deze stationair draaien totdat ze afslaat. Alle brandstof is nu uit het systeem. Kant-en-klare brandstoffen als Motomix en Aspen mogen in de tank blijven. Deze middelen ontmengen en vergommen niet.
Hengel met een gebogen stukje ijzerdraad het brandstoffiltertje uit de tank. Het is verstandig dit filter jaarlijks te vernieuwen, dus hebt u er - als het goed is - één of enkele op voorraad. Verwijder het oude filter; druk het nieuwe in het aanzuigslangetje tot het goed vastzit en doe het geheel terug in de tank. Deze kan nu weer gesloten worden. Het filter van de kettingolie kan gereinigd worden door even te sprayen met het universele reinigingsmiddel, en hoeft normaal gesproken niet te worden vervangen.

Bougie
Schroef nu de rest van de bovenzijde van de machine en borstel of blaas de koelribben van de cilinder en de directe omgeving schoon. Draai met een bougiesleutel de bougie los en haal deze er met de hand uit. Controleer de elektroden; hier mag slechts een lichte chocoladeachtige verkleuring zichtbaar zijn. Is de kleur donkerder of is er zelfs sprake van verkolen, dan moet de bougie vervangen worden en de oorzaak achterhaald. Voor de hand liggende opties zijn een onjuist gemengde brandstof of een vervuild luchtfilter.
Controleer de trillingsrubbers waarmee de motor in de machine bevestigd zit. Zijn deze gescheurd of beschadigd, laat ze dan door uw leverancier vervangen.

Kettingtandwiel
Draai nu aan de zijkant van de machine het deksel van het kettingtandwiel los, neem het deksel weg en verwijder de zaagketting en het zaagblad.

Reinig de zaaggroeve in het blad met het daarvoor bedoelde lipje van de vijlhouder of een ander passend dun voorwerp. Reinig en smeer het neuswiel met bijvoorbeeld multispray.
Haal nu het kettingtandwiel en de koppelingstrommel van de as, door met behulp van een schroevendraaier eerst de borgveer en de ring te verwijderen. Aan de binnenkant van de trommel koeken olie en vuil gemakkelijk vast en dit belemmert een goede werking. Controleer de losse onderdelen, waaronder het naaldlagertje, op slijtage. Ook goed zichtbaar is de kettingvanger. Dit beugeltje ‘vangt’ de ketting op bij een plotselinge kettingbreuk en voorkomt daarmee veel mogelijk leed. Het beugeltje dient gaaf en ongeschonden te zijn en na een ‘vangactie’ altijd vervangen te worden.

Zaagketting
Bekijk het startkoord op eventuele beschadigingen. Controleer de kettingrem door de voorste handbeschermer enkele malen naar voren en naar achteren te bewegen. Een duidelijke ‘klik’ bij het vast- en losgaan duidt op het goed functioneren ervan. Reinig een sterk vervuilde ketting door deze enige tijd in een bakje met wasbenzine te leggen. Een minder vervuilde ketting kan eenvoudig met remreiniger worden ingespoten. Even uit laten lekken en dan kan de ketting met de andere onderdelen in omgekeerde volgorde weer worden gemonteerd.
De laatste handeling voordat de machine schoon en gebruiksklaar kan worden opgeborgen is het slijpen van de ketting. Als het goed is, is dat bekend terrein. De zaag dient immers zeer regelmatig te worden geslepen en zelf doen gaat stukken vlotter dan wegbrengen en later weer ophalen. Normaal gesproken zijn twee tot vier vijlstreken voldoende om het beiteltje op scherpte te brengen. Alle beiteltanden moeten even lang zijn. Met de meeste vijlhouders kunt u de hoogte van de dieptestellers controleren. U vijlt de dieptestellers met een plat ijzervijltje op hoogte.

Ketting juist geplaatst
Denk erom de ketting altijd in de juiste richting op de machine te monteren. De beitels dienen op de bovenzijde naar voren te wijzen, dus in de richting waarin de ketting draait. Dit lijkt wellicht een overbodige tip, maar menig gebruiker gaat hier wel eens de fout in.

Inlooptijd
Elke nieuwe opgelegde zaagketting heeft een inlooptijd van twee tot drie minuten nodig. Nadat de ketting is ingelopen moet de kettingspanning worden gecontroleerd en indien nodig bijgesteld.

Schone handgrepen
Zorg te allen tijde voor schone en droge handgrepen, dat komt de veiligheid tijdens het werken ten goede. Veeg daartoe na ieder gebruik de buitenkant van de machine met een doek schoon. Controleer tijdens de handeling meteen de kettingrem en de kettingvanger.

Ketting smeren
Normaal gesproken wordt er tijdens het zagen continu een geringe hoeveelheid smeerolie door de zaagketting weggeslingerd. Alleen dan loopt de ketting letterlijk gesmeerd. Controleer dit af en toe door de machine met vol gas met het zaagblad richting een lichte ondergrond (bijvoorbeeld een boomstobbe) te houden. Er moet zich nu een streepje olie vormen. Zoniet, dan zit het oliekanaal in het zaagblad vermoedelijk verstopt. Controleer dit, reinig het met behulp van een spuitbus met remreiniger en blaas de boel na met het pistool van de compressor.

Zaagblad omkeren
Het verdient aanbeveling het zaagblad regelmatig om te keren. Dat wil zeggen dat de eerdere bovenzijde nu onder komt te liggen. Op deze manier slijt het zaagblad gelijkmatig af.

Tank leeg, ketting slijpen
Vult u brandstof en olie bij? Slijp dan ook de ketting. Dat lijkt misschien overdreven, maar is het niet. Werken met een echt scherpe zaag is prettiger en voorkomt zinloze slijtage aan de machine.

Kettingspanning
De spanning is goed als de ketting gemakkelijk met de hand rondgedraaid kan worden en aan de onderkant van het zaagblad niet doorhangt. Aan de voorzijde tussen motorblok en zaagblad zit een stelschroef om de spanning te regelen. Draai, voor u dit doet, eerst de moer(en) op het deksel van het kettingtandwiel los en weer vast.
Tijdens het zagen wordt een ketting warm en zet hij iets uit. De ketting komt daardoor te los te zitten en moeten worden nagespannen. Wanneer u echter met zagen stopt zal de ketting iets krimpen, waardoor deze onbedoeld onder spanning komt te staan. Draai daarom na afloop van het werk de kettingspanning een stukje terug. Langere tijd onder spanning staan vernielt op den duur een goede ketting.

Michel Bod van Bod Landbouwmechanisatie in het Gelderse Beek is kettingzaagliefhebber en verzamelaar van ‘oldtimerzagen’, die hij bovendien zelf opknapt. Michel leverde de informatie voor dit artikel.

De complete reportage met bijbehorende foto's leest u in het decembernummer 2010 van Landleven.

Tekst: Arjan Wijnstra. Fotografie: Natasja Bekkers