Zelf kleinfruit vermeerderen

Kleinfruit groeit als regel op eigen wortel en is daarom – in tegenstelling tot fruitsoorten die geënt zijn – makkelijk zelf te vermeerderen. Hieronder een overzichtje van de manieren waarop u dit kunt doen.

Winterstek

Winterstek vraagt als regel maar weinig aandacht. Meestal zullen de stekken zonder verdere zorg wortelen wanneer ze in de periode tussen november en maart in de vollegrond worden gestoken.

Voor winterstek kiest u goed ontwikkelde jonge twijgen. De top van de twijg wordt niet gebruikt; deze is meestal onvoldoende afgehard. Knip stukken van ongeveer 25 tot 30 cm. met goed ontwikkelde knoppen; aan de bovenkant laat u een paar centimeter boven de knop zitten, aan de onderkant knipt u tot kort bij een knop. 

Wanneer u wat meer zekerheid wilt, is het goed om winterstek eerst een periode rechtstandig in scherp zand in te kuilen op een koele, maar luwe, plek. De stekken worden dan in de vollegrond uitgezet wanneer de knoppen in het voorjaar beginnen op te zwellen (maart-april). Goede stekgrond is los en humeus; als regel verdient lichtzure grond de voorkeur. Over het algemeen voldoet een mengsel van tuingrond met turf en scherp zand.

Makkelijk uit winterstek te vermeerderen soorten:
Aalbes (rode, roze & witte trosbes); zwarte bes; druif > niet alle druivenrassen wortelen even gemakkelijk; jostabes; kruisbes; vlierbes; worcesterbes

Zomerstek

Het vermeerderen uit 'zomerstek' (een bebladerde stek) vraagt meer zorg omdat het blad vocht nodig heeft (en verdampt) terwijl de wortels ontbreken. Daarom heeft zomerstek alleen kans van slagen in een beschutte omgeving; bijvoorbeeld binnen op de vensterbank of in de kas. Zolang de stekken niet aangeslagen zijn (groeien) mogen ze niet in de volle zon. Voor zomerstek gebruikt u nog niet verhoutte jonge scheutjes die u uitbreekt met een stukje bast (hieltje); het blad wordt op één bovenste blad na verwijderd. Meestal is het beter om het topje te nijpen. Van grote bladeren kunt u een stuk afknippen om overmatige verdamping te voorkomen. Wanneer het niet mogelijk is een stek met een hieltje te nemen, kunt u een gewone stek knippen uit een onverhoutte scheut. Zomerstek neemt u doorgaans wat korter dan winterstek; zodat het bovengrondse deel kort blijft.
Het beste kunt u de stekken in potjes zetten die u, tot het aanslaan, afdekt met een plastic zak of met de onderkant van een doorgeknipte petfles. Wat scherp zand als bovenlaag voorkomt mosvorming en werkt (licht) preventief tegen schimmels.
Als regel is de beste tijd voor zomerstek van juni tot half augustus.

Doorgaans redelijk probleemloos uit zomerstek vermeerderbaar:
Appelbes (Aronia), braam; druif; Japanse wijnbes; Taybes; moerbei;
gele kornoelje/kornoeljekers in mei-juni of in aug.-sept.; vijg

Met een kleinere kans van slagen:
Blauwe bes; cranberry; vossenbes; kiwi (de kleinvruchtige wortelt iets makkelijker dan de grootvruchtige)

Afleggen

Top afleggen
Rankend kleinfruit, zoals braam en Japanse wijnbes, kan op ongerepte plekken hele stukken grond veroveren doordat de toppen van de jonge ranken wortels vormen als deze de grond raken. Wanneer u wat extra planten wilt van een braamachtige hoeft u dus niets anders te doen dan een top een stukje in te graven. Wanneer de grond mooi los is, mislukt het eigenlijk nooit.
Zodra zo'n top voldoende geworteld is, vormt deze een jonge opgaande scheut. Het nieuwe plantje kan - zodra de groei er inzit - van de moederplant worden losgeknipt. In principe kan zo'n geworteld topje met scheut meteen na het losknippen worden overgeplant, maar als u daar tot het najaar mee wacht zal de jonge plant wat sterker zijn.
U kunt de top ook afleggen in een ingegraven pot met stekgrond; in dat geval voorkomt u later groeistagnatie door het verplanten. Wel vraagt zo'n aflegger in een pot meer zorg met watergeven.

Tak afleggen
Struikvormend kleinfruit zoals aalbes, zwarte bes en kruisbes kunt u ook vermeerderen door een laag geplaatste tak af te leggen. Dit doet u door de tak naar de grond te buigen en deze kort onder de top zo in te graven dat het topje met enkele bladeren vrij blijft. Het ingegraven deel kunt u vastzetten met bijvoorbeeld twee kruislings ingestoken bamboestokjes, het stukje top dat weer   bovengronds komt, moet recht omhoog wijzen; dit topje zet u vast aan een rechtopstaand bamboestokje. Een afgelegde tak zal het snelst wortelen wanneer u de tak voor het ingraven iets knikt (zonder dat deze breekt) en wanneer u een kleine verwonding maakt aan de onderzijde van het laagste punt van het ingegraven deel.  

tekst: Arie van Herpen